Wednesday, July 15, 2026

॥ पूर्णाहुति ॥

पूर्णाहुति संकल्प

अद्य गोत्रः नामाहम् मम मनोभिलषित धर्मार्थकामादि यथेप्सित् आयु आरोग्य एश्वर्य पुत्र-पौत्र पशु सखि सुहत सम्बन्धित वन्प्वादि प्राप्तवे अस्मिन कर्मणि आवाहित देवतानां प्रीतये च दत्तताभिः आहुतिभिः परिपूर्णता सिद्धये वसोर्धारा समन्वितं पूर्णाहुति होमं करिष्ये।

पुनस्त्वादित्या रुद्रा वसवः समिन्धतां पुनर्ब्रह्माणो वसुनीथ यज्ञै। घृतेन त्वं तन्वं वर्धयस्व सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः ॥

पूर्णाहुति मंत्र

मूर्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या वैश्वानरमृत आजातमग्निम् ।

 कवि ७ सम्राजमतिथिञ्जनानामासन्ना पात्रां जनयन्त देवाः ॥

पूर्णा दविं परापत सुपूर्णा पुनरापत । 

वस्नेव विक्रीणा वहा इषमूर्ज शतक्रतो स्वाहा ॥

वसोर्धारा
कटोरी में जो भी घी बचा है, उसे धारा देते हुए हवन में छोड दें।
घृतं मिमिले घृतमस्य योनिर्वृते श्रितो घृतम्वस्थ धाम ।
 अनुष्वधमा वह माट्यस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥
ॐ वसोः पवित्रामसि शतधारं वसोः पवित्रामसि सहश्रधारम् । देवस्त्वा सविता पुनातु वसोः पवित्रोण शतधारेण सुष्वा कामधुक्षः ॥
भस्म धारणम्
अग्नि के इशानकोण से खुवा द्वारा हवन की राख लेकर अनामिका अंगुली से अपने लगा लें।
ॐ त्रयायुषं जमदग्नेरिति ललाटे।
कश्यपस्य त्र्यायुषम् ग्रीवा में।
यद्-देवेषु त्र्यायुषम् दक्षिण बाहु में।
तन्नो अस्तु त्र्यायुषम् हृदय में।
श्रद्धां मेधां यशः प्रज्ञां विद्यां पुष्टि श्रियं बलम ।
 तेज आयुष्य आरोग्यं देहि मे हव्यवाहन ।
तर्पण
एक पात्र में थोडा सा जल लेकर कुशा से अग्नि पर २८ बार गायत्री मंत्र एवं तर्पयामि बोलते हुए जल छिडके।
मार्जन
एक पात्र में थोडा सा जल लेकर कुशा से अग्नि पर २८ बार गायत्री मंत्र एवं मार्जयामि बोलते हुए जल छिडके।
संश्रव प्राशनम्
प्रोक्षणी पात्र में छोड़े गये घी को यजमान अनामिका एवं अंगूठा से पीवे।
ॐ यस्माद्यज्ञपुरोडाशाद्यज्वानो ब्रहारूपिणः। 
तं संश्रवपुरोडाशं प्राश्नामि सुखपुण्यदम् ॥

आचमन कर प्रणीता पात्र में स्थित दोनों पवित्री का ग्रन्यि खोलकर उसे शिर पर लगाकर अग्भि में छोड़ दें।
प्रणिता पात्र ईशानादि में उलट दें
ॐ दुर्मि त्रियास्तस्मै सन्तु वोऽस्मान् द्वेष्टि वं च वयं द्विष्म।
पूर्ण पात्र दान
कुतस्य कर्मणः सांगता सिद्ध्वर्थम् ब्रह्मन् इदम् पूर्णमात्रं सदक्षिणकं तुभ्यमहं संप्रददे।
ब्रह्मा प्रतिगृ‌ह्णामि
वहिं होम
ॐ देवा गातु विदो गातु वित्वा गातु मित मनसस्पत बिछाये गये बर्हि कुश को घी में डुबाकर अग्नि में डाल दें इमं देव यज्ञ ७ स्वाहा वातेथाः स्वाहा।

शंकूरोपण (कीला गाडना)
पान के पत्ते पर ४ लोहे का या नाव का कीला रखें।
चारों कीले का पंचोपचार पूजा करें।
पूजा के उपरान्त चारों कीले को घर वा आंगन में दीवाल के कोने में गाड दें।
प्रार्थना
ॐॐॐ विशन्तु भूतले नागा लोक पालाच सर्वतः । 
अस्मिन् गृहे व तिष्ठन्तु आयुर्वलकराः सदा ॥

१. ईशान कोण में
ॐ रुद्रेभ्यश्चैव सर्पभ्यो ये चान्ये तत् समाश्रिताः। 
बलिं तेभ्यः प्रयच्छामि गृह्णन्तु सत तोत्सुकाः ॥
२. अग्नि कोण में
ॐ अग्निभ्यो व्यथ सर्वेभ्यो वे चान्ये तत् समाश्रिताः । 
बलिं तेभ्यः प्रवच्छामि पुण्यमोदन मुत्तमम् ॥
३. नैऋत्य कोण में
ॐ नैऋत्याधि पतिश्चैव नैर्ऋत्यां वे च राक्षसाः । 
बलिं तेभ्यः प्रवच्छामि सर्वे गृह्णन्तु मन्त्रिताः ॥
४. वायव्य कोण में
ॐ वायव्याधि पतिश्चैव वायव्यां ये च राक्षसाः ।
 चलिं तेभ्यः प्रयच्छामि पुण्यमोदन मुत्तमम् ॥
त्रिसूत्र वेष्टन
कच्चे सूत के धागा का तीन ताग कर के लाल रंग में रंग लें।
वजमान तीन ताग वाला लाल सूत लेकर घर के बाहर ईशान कोण से चारो ओर एक परिक्रमा कर ले।
तागा घुमाने का मंत्र
एक व्यक्ति दुध और एक व्यक्ति पानी लेकर यजमान के पिछे पिछे धार देता चले।
ॐ कृणुष्व पाजः प्रसिति न पृथिवीं राजे वामवाँ इ भेन। 
तुष्वी मनु प्रसिति त्रूणानो स्तासि विध्य रक्षसस् तपिष्ठः ॥१॥

तवम्रमास आशु वा पतन् त्यनु स्पृश भ्रूषता शोशुचानः । 
तपू ७ व्यग्ने जुह्वा पतंगा न सन्दितो विसृज विश्वगुल्काः ॥२॥

प्रति स्पशो विसृज तूर्णितमो भवा पायुर्विशो अस्या अदब्धः ।
 यो ना दूरेऽ अघ शं ७ सो यो अन्त्वग्ने मा किष्टे व्यथिरा दधर्षीत् ॥३॥
उदग्ने तिष्ठ प्रत्या तनुष्व न्यमित्राँ ओषतात् तिग्महेते । 
यो नो अराति ७ समिधान चक्रे नीचा तं धक्ष्यत सं न शुष्कम् ॥४॥
ऊर्ध्वा भव प्रति विध्या ध्यस्मदा विष् कृणुष्व देव्या न्यग्ने। 
अव स्थिरा तनुहि वातु जूनाम् जामिम जामिम् प्रमृणीहि शत्रून् । अग्नेष्ट्वा तेजसा सादयामि ॥५॥

धार देने का मंत्र
ॐ पुनन्तु मा देवजनाः पुनन्तु मनसा धियः। 
पुनन्तु विश्वा भूतानि जातवेदः पुनीहि माम् ॥१॥

पवित्रेण पुनीहि मा शुक्रेण देव दीहात्। 
अग्ने क्रत्वा क्रर्तुं रनु ॥२॥

यत्ते पवित्र मर्चिष्यग्ने वितत मन्तरा ।
 ब्रह्म तेन पुनातु मा ॥३॥

पवमानः सो अद्य नः पवित्रेण विचर्षणि। 
यः पोता स पुनातु मा ॥४॥

उभाभ्यां देव सवितः पवित्रेण सनेव च। 
मां पुनीहि विद्युतः ॥५॥

वैश्वदेवी पुनती देव्या गाद्य स्या मिमा वह्वयस् तन्वो वीत पृष्ठाः । तया मदन्तः सथ मादेषु वय ७ स्याम पतयो रयीणाम् ॥६॥

घर के अन्दर एवं बाहर जल से अभिमंत्रीत करें।

एक बर्तन में शहद, घी, दूध, दही, गोबर, जव, कुशा मिला कर रख लें।
उसी जल से घर के अन्दर एवं बाहर निम्न मंत्रो के द्वारा जल छिडके।
घर के अन्दर
पूर्व में
ॐ श्रीश्च त्वा यशश्च पूर्व सन्धी गोपायेताम् ॥
दक्षिण में
यज्ञश्च त्वा दक्षिणा च दक्षिणे सन्धी गोपावेताम् ॥ ॐ
पश्चिम में
ॐ अन्नश्च त्वा ब्राह्मणाच पश्चिमे सन्धी गोपावेताम ॥
उत्तर में
ऊर्च त्वा सुनुता चोत्तरे सन्धी गोपायेताम् ॥ ॐ

घर के बाहर चारों ओर की दीवाल पर जल छिडकें।

पूर्व में
ॐ केता च मा सुकेता च पुरस्ताद् गोपायेता मित्यग्निर्वे केत्यो दित्यः सुकेता तु प्रपद्ये ताभ्यां नमोऽस्तु तौ मा पुरस्ताद् गोपायेताम् ॥
दक्षिण में
ॐ गोपायमानञ्च मा रक्षमाणा च दक्षिणतो गोपावेता मित्यहर्वे गोपायमान ७ रात्री रक्षमाणा ते प्रपचे ताभ्यां नमोऽस्तु ते मा दक्षिणतो गोपावेताम् ॥
पश्चिम में
ॐ दीदिवश्च मा जागविश्च पश्चाद गोपायेताम मित्यन्नं वै दीदिविः प्राणो जागृविस्तौ प्रपद्ये ताभ्यां नमोऽस्तु तौ मा पञ्चाद् गोपावेताम् ॥
उत्तर में
ॐ अस्वप्नश्च माऽ नव द्राणश्चोत्तरतो गोपावेता मिति चन्द्रमा वा अस्वप्नो वायुरनव द्राणस्ती प्रपच्छे ताभ्यां नमोऽस्तु ती मोत्तरतो गोपायेताम् ॥

No comments:

Post a Comment